Masturbacja popularnie zwana onanizmem, ipsacją lub samogwałtem jest zachowaniem seksualnym polegającym na pobudzaniu własnych organów płciowych czyli penisa, pochwy, a także sromu), kończące się najczęściej orgazmem, w celu wywołania przyjemności seksualnej. Masturbacja u zwierząt została opisana u wielu gatunków, zarówno dzikich jak i tych udomowionych. Masturbacja odbywa się bez udziału partnera lub przy jego wyłącznie biernym udziale, a także odwiedzając sklep erotyczny. Istnieje pojęcie wzajemnej masturbacji, które dotyczy sytuacji z aktywnym udziałem partnera. Aktu masturbacji dokonują w sposób mimowolny, podczas snu lub na jego granicy, bardzo małe dzieci, trzy-pięcioletnie. Potem zazwyczaj następuje przerwa, która trwa do okresu pokwitania. Jest to główny okres uprawiania masturbacji przez człowieka, a który kończy się zazwyczaj wraz z rozpoczęciem regularnego życia płciowego z partnerem. U mężczyzn masturbacja polega niemal wyłącznie na ręcznej stymulacji penisa, która ma imitować kopulację. Część mężczyzn stosuje również specjalne przyrządy tj. sztuczne pochwy, fantomy itp. lub ociera członek o pościel lub poduszkę itd. U kobiet masturbacja polega najczęściej na ręcznej stymulacji łechtaczki lub pochwy, warg sromowych i innych stref ciała (przykładem są piersi). Podobnie jak mężczyźni, kobiety stosują też czasami specjalne przyrządy do masturbacji – sztuczny członek, wibrator i inne. Niektóre osoby potrafią doprowadzić się do orgazmu stymulując inne części ciała, a nawet dokonując aktu masturbacji jedynie grą wyobraźni. W badaniach Kinseya zadeklarowało to 2% kobiet. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, masturbacji towarzyszą najczęściej marzenia erotyczne. W podobny sposób do masturbacji, tymi samymi technikami naśladującymi elementy kopulacji mogą również pieścić się nawzajem partnerzy, czyli uprawiać petting. Masturbacja jest zjawiskiem powszechnym wśród ludzi. Badania pioniera współczesnej seksuologii, Alfreda Kinseya pokazały, że w swoim życiu masturbowało się 92% mężczyzn i 62% kobiet. Nowsze badania potwierdziły te dane. W badaniu na reprezentatywnej grupie Brytyjczyków do masturbacji, w pewnym momencie swojego życia, przyznało się 95% mężczyzn i 71% kobiet, natomiast w okresie czterech tygodni przed badaniem masturbowało się 73% mężczyzn i 37% kobiet. Masturbacja jest traktowana jako normalne zachowanie pojawiające się na wszystkich etapach życia człowieka. Masturbacja nie jest szkodliwa dla zdrowia. Niekiedy dobrym miejscem do masturbacji jest sklep erotyczny. Zachowania masturbacyjne pojawiają się zarówno u dzieci, jak i nastolatków, osób dorosłych, czy osób w podeszłym wieku. Michael i współpracownicy stwierdzili, że osoby pozostające w związkach częściej masturbują się od osób niepozostających w związkach. Współcześnie podejście do masturbacji zmieniło się do tego stopnia, że zaczęto szukać prozdrowotnych skutków masturbacji i rzeczywiście niektóre badania wskazują na takie skutki. Współczesne badania naukowców dowodzą, że masturbacja u mężczyzn może ograniczyć ryzyko zachorowania na raka prostaty. Analogiczne działanie może zachodzić między karmieniem piersią a rakiem piersi u kobiet. Jedynymi zagrożeniami związanymi z masturbacją są sytuacje, w której osoba uzależni się od masturbacji, co jednak zdarza się niezwykle rzadko, albo kiedy praktyki masturbacyjne połączone są z zachowaniami zagrażającymi zdrowiu albo życiu. Sytuacją patologiczną, jak w przypadku wszystkich zachowań w seksuologii, jest taka, w której zablokowana jest możliwość realizacji seksualności w inny sposób, bądź gdy dochodzi do dysproporcji pomiędzy seksualnością a osobowością jednostki np. sytuacja uzależnienia od masturbacji. Zazwyczaj u kobiet, ale także u mężczyzn zdarza się, że poprzez imprinting lub zachowania nawykowe osiąganie orgazmu poprzez stosunek seksualny jest utrudnione lub nawet uniemożliwione. Jest to sytuacja nieprawidłowa, którą można modyfikować w terapii seksuologicznej. Masturbacja jest też czasem zalecana przez seksuologów jako element terapii seksualnej.